Chị Võ Thị Sáu sinh năm 1933 ở xã Phước Thọ, quận Đất Đỏ (nay là huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu). Được sinh ra ở vùng quê giàu truyền thống cách mạng, năm 1947 khi mới 14 tuổi, chị gia nhập Đội Công an xung phong quận Đất Đỏ với mong muốn trừng trị bọn ác ôn. Từ đó, chị đã trở thành người chiến sĩ trinh sát làm nhiệm vụ phá tề, trừ gian với nhiều chiến công nổi tiếng.

Tháng 2-1950, chị dẫn đầu một tổ, dùng lựu đạn tập kích diệt hai tên ác ôn Cả Suốt, Cả Đay. Không may chị bị sa vào tay địch. Chúng dùng mọi cực hình tra tấn, nhưng không khai thác được gì, liền đưa chị về giam ở khám Chí Hòa, Sài Gòn để tiếp tục khai thác và sau đó mở phiên tòa, tuyên án tử hình chị.

Tại phiên tòa đại hình, tuy mới 17 tuổi, nhưng chị Võ Thị Sáu đã hiên ngang tỏ rõ khí phách anh hùng của một thiếu nữ Việt Nam làm cho lũ quan tòa và đồng bọn đều phải nể sợ. Chị sang sảng khẳng định: “Yêu nước chống bọn thực dân xâm lược không phải là tội”. Và khi tên quan tòa rung chuông ngắt lời chị, tuyên án: “Tử hình, tịch thu toàn bộ tài sản”, chị đã thét vào mặt y: “Tao còn mấy thùng rác ở khám Chí Hòa, tụi bây vô mà tịch thu!”. Tiếp đó là tiếng hô: “Đả đả thực dân Pháp!”, “Kháng chiến nhất định thắng lợi!”.

Thực dân Pháp muốn giết chết ngay người con gái đáng sợ này, nhưng không dám thực hiện bản án tử hình đối với người chưa đến tuổi thành niên. Chúng phải tiếp tục giam chị ở khám Chí Hòa và rồi đưa ra Côn Đảo. Biết sắp bị hành hình, suốt đêm 22, chị đã gửi lòng mình với đất nước và nhân dân bằng những bài ca cách mạng: "Lên đàng", "Tiến quân ca", "Cùng nhau đi hùng binh"...
4 giờ sáng ngày 23-1-1952, sau khi tên chánh án làm thủ tục thi hành án, viên cố đạo liền lên tiếng: “Bây giờ cha rửa tội cho con”. Chị gạt phắt lời viên cha cố: “Tôi không có tội. Chỉ có kẻ sắp hành hình tôi đây mới là có tội...”. Ông ta kiên nhẫn thuyết phục: “Trước khi chết, con có điều gì ân hận không?”. Chị nhìn thẳng vào mặt ông ta và mặt tên chánh án, trả lời: “Tôi chỉ ân hận là chưa tiêu diệt hết bọn thực dân cướp nước và lũ tay sai bán nước”.

Đã được mật báo về hành động anh hùng của Võ Thị Sáu và cả ngày giờ giặc Pháp hành hình chị - một nữ tù đầu tiên và duy nhất ở Côn Đảo từ trước tới thời điểm ấy, hàng ngàn trái tim tù chính trị từ banh I đến banh II đã thổn thức suốt đêm. Khi lắng nghe thấy bước chân bọn đao phủ giải chị Sáu đến nơi hành hình, tất cả anh em cùng đứng dậy hát vang bài “Chiến sĩ ca” - bài hát thời ấy dành để bày tỏ lòng cảm phục, tiếc thương và tiễn đưa những người đồng đội ra pháp trường.

Ra đến pháp trường, tên chánh án hỏi chị: “Còn yêu cầu gì trước khi chết?”. Chị nói: “Không cần bịt mắt tôi. Hãy để cho đôi mắt tôi được nhìn đất nước thân yêu đến giây phút cuối cùng và tôi có đủ can đảm để nhìn thẳng vào họng súng của các người!”. Nói xong, chị bắt đầu cất cao tiếng hát. Chị hát bài “Tiến quân ca”. Giọng hát của người con gái Đất Đỏ lúc này thiết tha bay bổng, say sưa át cả tiếng tên chánh án đọc lệnh thi hành án tử hình và tiếng hô ra lệnh cho toán lính lên đạn của tên đội trưởng lê dương. Khi tên chỉ huy ra lệnh cho bọn lính chuẩn bị nổ súng thì chị lập tức ngưng hát và hét lên: “Đả đảo thực dân Pháp!”. “Việt Nam độc lập muôn năm!”. “Hồ Chủ tịch muôn năm!”.

Chị Sáu hy sinh nhưng trong trái tim người dân Côn Đảo, chị luôn tồn tại như một vị thánh. Ngày giỗ của chị dường như đã trở thành ngày lễ trọng đại đối với người dân nơi đây. Năm 2004, ngày giỗ của chị rơi vào mồng 2 Tết. Tưởng chừng như sẽ vắng vẻ, nhưng ngược lại, mọi người lại tụ tập về đây nhiều hơn”.

Đối với những chiến sĩ bị giam cầm tại chuồng cọp Côn Đảo còn gọi là “Địa ngục trần gian”, ngoài vũ khí tinh thần là hình ảnh Bác Hồ, người thứ hai để họ học tập, noi gương đó là chị Võ Thị Sáu (vì chị hy sinh khi mới 19 tuổi và cũng là người con gái duy nhất tại Côn Đảo bị tử hình) để hun đúc khí tiết tuyệt đối trung thành đối với Tổ quốc và nhân dân. Chính từ vũ khí tinh thần sắc bén ấy, những người tù cộng sản đã bất khuất chiến thắng trước những đòn tra tấn dã man của Thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Hình ảnh chị Võ Thị Sáu đã đi vào thơ, nhạc, hội họa, tem và được dựng thành kịch bản phim "Người con gái Đất Đỏ" (đạo diễn NSƯT Lê Dân do Thanh Thúy vào vai) và  đi vào đời sống tâm linh của người dân Côn Đảo như một huyền thoại.

Cũng theo chị Huỳnh Thanh Thúy, tại Nghĩa trang Hàng Dương (rộng gần 20 héc-ta) với 1.904 phần mộ chỉ có 702 phần mộ là có tên tuổi đầy đủ và trên mỗi tấm bia mộ có một ngôi sao. Nếu ngôi sao nằm phía trên của tấm bia thì đó là mộ có chủ. Còn nếu ngôi sao nằm chính giữa là mộ vô danh.

Và ngày nay lưu truyền lại bài thơ ghi lại tội ác của kẻ cướp nước:

“Núi Côn Lôn được pha bằng máu
Đất Côn Lôn năm, sáu lớp xương người
Mỗi bước chân che lấp một cuộc đời
Mỗi tảng đá là một trời đau khổ
Nghĩa địa Hàng Dương vùi chôn bao số phận
Hết lớp này, lớp khác dập lên trên
Mặt phẳng lì không mô đất nhô lên
Không bia mộ, không tên và không tuổi”.

Chị Võ Thị Sáu, chiến sĩ, liệt sĩ, nữ anh hùng lực lượng vũ trang trẻ nhất đã được Nhà nước truy tặng Huân chương chiến công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang ngày 2 tháng 8 năm 1993.

Rời ngôi mộ chị Võ Thị Sáu (tại Khu B, gồm 695 ngôi mộ - có 17 mộ tập thể trong đó 275 mộ có tên và 420 một khuyết danh), chúng tôi còn nghe vang vẳng đâu đây lời bài  hát:

“Mùa hoa lêkima nở
Quê ta miền đất đỏ
Sông núi vẫn nhớ tên người anh hùng
Đã chết cho đời sau...”

Chị Võ Thị Sáu là người như thế.

NGUYỄN TÝ (theo CAO)